Nominee Sistemi Nedir? Tayland’da Yabancı Yatırımcılar İçin Büyük Risk
Nominee Kavramı Ne Anlama Geliyor?
Son yıllarda Tayland’da en çok tartışılan konuların başında “nominee hissedarlık” sistemi geliyor. Nominee, en basit tanımıyla bir kişinin veya şirketin, gerçekte başkasına ait olan hisseleri veya varlıkları kendi adına tutması anlamına geliyor.
Tayland’da bazı yabancı yatırımcılar, belirli sektörlerdeki yabancı sahiplik kısıtlamalarını aşabilmek için Tayland vatandaşlarını şirketlerde çoğunluk hissedar gibi gösterirken, şirketin gerçek kontrolünü kendilerinde tutabiliyor. Yetkililer bu tür yapıları “nominee düzenlemesi” olarak değerlendiriyor ve yasaların ihlali olarak kabul ediyor.
Tayland Yasaları Nominee Yapılara Nasıl Bakıyor?
Tayland’ın 1999 tarihli Foreign Business Act (Yabancı İşletmeler Yasası), yabancıların bazı sektörlerde faaliyet göstermesini sınırlandırıyor. Kanuna göre bir Tayland vatandaşının, yabancı bir kişinin adına hisse tutması veya şirket üzerinde görünürde sahiplik sağlaması yasak kabul ediliyor.
Kanun kapsamında hem yabancı yatırımcı hem de nominee olarak hareket eden Tayland vatandaşı sorumlu tutulabiliyor. İhlalin tespit edilmesi halinde para cezaları, şirket faaliyetlerinin durdurulması ve hapis cezaları gündeme gelebiliyor. Bazı durumlarda mahkemeler şirket yapısının değiştirilmesine de karar verebiliyor.
Hangi Durumlar Nominee Şüphesi Oluşturuyor?
Uzmanlara göre bir şirkette Taylandlı ortağın yüzde 51 hisseye sahip olması tek başına şirketin güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Yetkililer son yıllarda yalnızca hisse oranlarına değil, şirketin fiili işleyişine de bakıyor.
Özellikle şu durumlar inceleme konusu olabiliyor:
- Taylandlı hissedarın hisseleri satın alacak mali güce sahip olmaması,
- Sermayenin tamamının yabancı tarafından karşılanması,
- Şirket kararlarının tamamen yabancı tarafından alınması,
- Taylandlı ortağın şirket faaliyetlerinden habersiz olması,
- Hisselerin yalnızca kağıt üzerinde Taylandlı kişinin adına kayıtlı olması.
Yetkililer, banka kayıtları, para transferleri, muhasebe belgeleri ve hissedarların mali durumlarını inceleyerek gerçek sahiplik yapısını araştırabiliyor.
Gerçek Ortaklık ile Nominee Arasındaki Fark Nedir?
Tayland hukukunda her yabancı-Taylandlı ortaklığı nominee olarak değerlendirilmiyor. Bir Tayland vatandaşının şirkete kendi sermayesiyle ortak olması, şirket yönetimine katılması ve hisseleri üzerinde gerçek tasarruf hakkına sahip olması durumunda bu yapı yasal ortaklık olarak kabul ediliyor.
Örneğin bir şirketin yüzde 49’u yabancıya, yüzde 51’i Taylandlı ortağa ait olabilir. Eğer Taylandlı ortak hisselerini kendi kaynaklarıyla satın almış, şirket kararlarında aktif rol alıyor ve hisselerini özgürce yönetebiliyorsa bu durum otomatik olarak nominee anlamına gelmez.
Ancak hisseler yalnızca görünüşte Taylandlı kişiye aitse ve tüm kontrol yabancı yatırımcıdaysa soruşturma riski ortaya çıkabiliyor.
Son Dönemde Denetimler Neden Arttı?
Tayland Ticaret Bakanlığı’na bağlı İş Geliştirme Dairesi (DBD), son yıllarda nominee şirketlere yönelik denetimleri önemli ölçüde artırdı. Yeni düzenlemeler kapsamında bazı şirket kuruluşlarında Taylandlı hissedarlardan hisseleri satın almak için kullandıkları fonların kaynağını belgelemeleri isteniyor.
Yetkililer özellikle gayrimenkul, turizm, lojistik, tarım ve bazı hizmet sektörlerinde nominee yapılanmaların önüne geçmeyi hedefliyor. Son dönemde çok sayıda şirket hakkında soruşturma açılırken, bazı dosyalar kara para aklama ve ekonomik suçlar kapsamında da inceleniyor.
Uzmanlar, Tayland’da faaliyet gösteren yabancı yatırımcıların şirket yapılarını düzenli olarak gözden geçirmelerini, hissedarlık kayıtlarının ve sermaye kaynaklarının şeffaf şekilde belgelenmesini tavsiye ediyor. Aksi halde yıllar önce kurulmuş şirketler bile sonradan nominee soruşturmasının konusu olabiliyor.
